Contant geld is onmisbaar!

De commissie Financiën van de Tweede Kamer debatteerde met demissionair minister Heinen over de Wet Chartaal Betalingsverkeer. Namens de SGP sprak André Flach. Zijn inbreng aan het debat is hieronder te lezen.

Veel mensen in ons land maken dagelijks gebruik van contant geld. Een goed werkend systeem voor de chartale basisinfrastructuur is daarbij onmisbaar. Wij staan voor de vrijheid van die miljoenen mensen die gebruik willen blijven maken van contant geld. Die de vrijheid willen behouden om daarvoor te kiezen. Contant geld wordt nog veel gebruikt. Logisch, het is een wettig betaalmiddel. Het is storingsvrij. Het borgt de privacy. Het gebruik van contant geld kan ook helpen, bijvoorbeeld bij kinderen, om verantwoord met geld om te gaan. Het vergroot het financiële bewustzijn. Het geldsysteem is vergaand gedigitaliseerd. Enerzijds levert dat grote voordelen op, daar doe ik niet aan af. Tegelijk is het gebruik van geld niet voor iedereen makkelijker geworden. Terwijl het van groot belang is om mee te kunnen doen in de samenleving. De SGP juicht initiatieven die dit bevorderen van harte toe.

Acceptatieplicht contant geld
Zelf hebben we daar ook aan bijgedragen. Zo wordt op termijn een acceptatieplicht voor contant geld ingevoerd. Dat is het gevolg van een aangenomen amendement van de SP en de SGP. In het amendement is de mogelijkheid opgenomen om uitzonderingen op de acceptatieplicht in te voeren.
Het Besluit dat deze uitzonderingen regelt, is inmiddels geconsulteerd. Ik zag dat er 115 openbare reacties zijn binnengekomen. Mooi om te zien dat dit dossier met grote interesse gevolgd wordt. Uiteraard zijn er voor- en tegenstanders van de acceptatieplicht en van de uitzonderingen. Sommigen zijn kritisch op het feit dat ze contant geld moeten blijven accepteren. Anderen, zoals De Nederlandsche Bank, toch niet de minste, vinden de uitzonderingen te ruim. De SGP is overigens ook niet per se voorstander van alle voorgenomen uitzonderingen. Maar daar komen we later, bij de behandeling van het Besluit, verder op terug.

• Ik ben wel benieuwd naar het verdere proces.
• Wanneer komt het Besluit naar de Kamer?
• En wanneer gaat de acceptatieplicht officieel in werking?

Amendement VVD en D66
Gisteren dienden de VVD en D66 tot mijn grote verbazing een amendement in om de acceptatieplicht te schrappen. Ongekend en buitengewoon onfatsoenlijk. De uitvoering van dat amendement loopt. Zoals ik net al zei: de internetconsultatie is net gesloten. VVD en D66 fietsen daar dwars doorheen. De Kamer heeft recent in meerderheid besloten dat die plicht er komt. De eerste de beste mogelijkheid wordt door deze partijen aangegrepen om dit meerderheidsbesluit om zeep te helpen. Ik ga er overigens vanuit dat dit amendement de eindstreep niet haalt. Gelukkig maar, het is funest voor de acceptatie van contant geld. Er zijn al uitzonderingen mogelijk om tegemoet te komen aan de bezwaren van ondernemers. Ik roep de indieners op om dit amendement in te trekken. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Wet Chartaal Betalingsverkeer
De wet die voorligt, de Wet chartaal betalingsverkeer, heeft als doel om een goede werking en het behoud van het chartale betalingsverkeer te borgen. Over het algemeen is de SGP positief over de wet. De SGP heeft wel een aantal verbeteringen. Daarom hebben we vier aanpassingen, vier amendementen ingediend.

Amendement nultarief storten goede doelen
De eerste gaat over het afstorten van contant geld door kerken en goede doelen. Er komt een nultarief voor particulieren, dat is heel goed.

• Hoe gaat dat nultarief er precies uitzien?
• Kunnen particulieren zo vaak en zo veel storten als ze willen?
• En hoe wordt voorkomen dat particulieren via andere wegen de rekening alsnog krijgen?
• Op basis van artikel 3:267m worden nadere regels gesteld over de tarieven die aan betaalrekeninghouders in rekening mogen worden gebracht. Om welke tarieven gaat het dan precies?

Samen met de heer Grinwis heb ik een amendement ingediend om ook voor goede doelen en kerken een nultarief voor storten in te voeren. Concreet gaat het dan om een deel van de ANBI-instellingen. Deze instellingen beogen het algemeen nut en halen hun inkomsten vaak deels op door te collecteren.

De kosten voor het storten van het contante geld uit deze collectes zijn vaak hoog. Een deel van de opbrengst van de collecte komt daardoor niet terecht bij het doel van de collecte, maar valt onder de kosten. Dit doet afbreuk aan het waardevolle werk dat deze instellingen leveren. Ik heb wel even geworsteld met de precieze inkadering. Want niet alle ANBI-instellingen hoeven per se een nultarief te krijgen. De kosten voor de overige klanten zouden dan te veel oplopen. In het amendement wordt nu voor kerkgenootschappen en stichtingen en verenigingen die een ANBI zijn een nultarief ingevoerd.

Daarmee is volgens mij een balans gevonden tussen de wenselijkheid van een nultarief voor bepaalde categorieën en de kostenstijging die dat met zich meebrengt voor overige groepen.

• Is de minister met ons van mening dat er een nultarief voor deze groepen ingevoerd moet worden?

Amendement ondernemers
Ook ondernemers hebben last van de hoge kosten voor het afstorten van contant geld. Als we willen dat contant geld breed geaccepteerd blijft, moeten we daar ook de voorwaarden goed voor regelen. Goede afstortmogelijkheden horen daar in ieder geval bij. Net als redelijke tarieven voor dat afstorten. Deze tarieven worden bij een Algemene Maatregel van Bestuur vastgesteld. Er worden echter geen voorwaarden gesteld aan die tarieven. Wel volgt uit de onderliggende stukken dat het ‘Convenant contant geld’ als uitgangspunt wordt gebruikt bij de uitwerking van de AMvB. Tegelijk snap ik ook dat we als politiek niet zomaar de tarieven kunnen vastleggen. Zeker niet in een formele wet. Maar uit de vaststelling van de tarieven moet wel blijken dat contant geld een belangrijke plaats in het geldsysteem inneemt. Daarom heb ik een amendement ingediend dat voorwaarden stelt aan de tarifering. Zo moet er nadrukkelijk rekening worden gehouden met het publieke belang van contant geld. Dit betekent dat er ook rekening moet worden gehouden met bijvoorbeeld de toegankelijkheid, beschikbaarheid en het gebruiksgemak van contant geld. Ook moeten de kosten voor het gebruik van chartaal geld niet onevenredig hoger liggen dan de kosten voor het gebruik van giraal geld. Dit amendement legt nadrukkelijk geen precieze tarieven vast. Maar er gaat wel een normerende werking van uit. Het voegt een normatief kader aan de wet toe, op basis waarvan de tarieven worden vastgesteld. Zeker voor ondernemers is het een extra wettelijke waarborg dat de kosten voor hen niet onnodig oplopen.

• Ik hoor graag een reactie van de minister op dat amendement.

De SGP heeft in de schriftelijke vragenronde vragen gesteld over de maximumtarieven voor het storten door ondernemers. In de beantwoording las ik dat in de AMvB zal worden bezien of deze tarieven geïndexeerd worden.

• Is daar al meer over bekend?

Door indexering dreigen de kosten wel jaarlijks stevig op te lopen voor ondernemers.

• Hoe vindt een eventuele indexering precies plaats?
• Is dat maximaal inflatie? Of wordt er bijvoorbeeld periodiek geïndexeerd?

Wat de SGP betreft wordt de indexatie zo veel mogelijk beperkt. Er moet in ieder geval voorkomen worden dat de tarieven als sluitpost voor de kosten gaan fungeren. Daarbij geldt ook dat ondernemers en anderen afhankelijk zijn van enkele grote banken en één waarde-vervoerder. Dat zou tot ongewenste situaties kunnen leiden, omdat er nauwelijks concurrentie is. Banken moeten zelfs samen afspraken gaan maken over prijzen. De Raad van State benoemt dit ook, en stelt de vraag of dit niet in strijd is met het kartelverbod. De SGP vindt dit zeer onwenselijk. In andere sectoren wordt er gewerkt met uitgebreide aanbestedingsprocedures. Terwijl hier maar enkele private partijen een vinger in de pap hebben.

• Wat gaat de minister hier concreet aan doen?
• En hoe wordt voorkomen dat de gekozen opzet niet zorgt voor ongewenste situaties?

Amendement basisbetaalrekening
Ook heb ik een amendement ingediend over een basisbetaalrekening voor zakelijke klanten. Vorig jaar is er een motie van mij aangenomen die ook over dit onderwerp ging. Ondernemers, maar ook stichtingen en verenigingen lopen er te vaak tegenaan dat een betaalrekening om allerlei redenen niet mogelijk is. Dat gebeurt niet altijd op een wettelijke basis. Ik kan u helaas de voorbeelden noemen. Onaanvaardbaar, wat de SGP betreft. Voor particulieren bestaat er al een wettelijk recht op een basisbetaalrekening. Voor zakelijke klanten is dat niet het geval. Wat ons betreft komt dat wettelijke recht er wel.

Toegang tot het betalingsverkeer is essentieel om mee te kunnen doen aan de samenleving. Dat geldt niet alleen voor consumenten, maar ook voor zakelijke klanten. Concreet gaat het in mijn amendement dan om ondernemingen, verenigingen en stichtingen uit de Europese Unie die in het Nederlandse handelsregister zijn ingeschreven. Al enkele jaren speelt de discussie rond het recht op een basisbetaalrekening voor zakelijke klanten. Tot op heden is dit echter nog niet wettelijk geregeld. Ik ben mij bewust van de brief van de minister van 16 december vorig jaar. Daarin staat dat er een convenant is gesloten tussen betrokken partijen, waarin als doel is gesteld om de toegang tot een betaalrekening voor zakelijke klanten te verbeteren. Banken die talloze malen zakelijke klanten om niet-wettelijke redenen hebben afgewezen, moeten zichzelf gaan reguleren. Ik heb daar eerlijk gezegd niet heel veel vertrouwen in. Ook wordt er een hulppunt ingericht, voor het geval klanten niet geaccepteerd worden, zodat ze naar een andere bank verwezen worden.

• Toont dat niet aan dat er dus soms willekeurig afgewezen wordt?

Mijn amendement legt het wettelijk recht op een basisbetaalrekening concreet vast. Volgens mij is dat anders dan in de brief van de minister staat. Ik heb de doelgroep in het amendement ingeperkt tot entiteiten uit de Europese Unie die in het Nederlandse handelsregister zijn ingeschreven. Anders wordt het mogelijk dat partijen die in hun eigen lidstaat geen bankrekening kunnen krijgen bij een Nederlandse bank een basisbetaalrekening kunnen openen. Dit zorgt ook voor veel extra administratieve lasten voor banken. Enige inkadering is daarom noodzakelijk.

• Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister op het amendement.

Amendement voorhang
De Wet chartaal betalingsverkeer biedt diverse grondslagen voor nadere uitwerking en precisering van de chartale basisinfrastructuur. Een groot deel van de wet wordt daarmee niet vastgelegd in de formele wetgeving, waardoor de invloed van het parlement kleiner is. Vandaar dat ik een amendement heb ingediend om een voorhang toe te voegen. Graag een reactie op dat amendement.

Stortverplichting kleine banken
Een deel van de banken wordt verplicht om het afstorten van onverpakt, contant geld aan te bieden. In een eerdere versie van de wet lag de grens daarvoor bij banken met meer dan 50.000 betaalrekeninghouders. Dat is opgehoogd naar 500.000. Een forse, maar begrijpelijke verhoging. De lage grens zou voor veel kleinere banken grote investeringen vergen. Als banken boven de nieuwe grens zitten, moeten zij zich aansluiten bij Geldmaat. Ook krijgen zij er diverse verplichtingen bij, volgend uit de Wwft.

• Zijn zij daarvoor voldoende in staat?

Zeker vanuit de meer digitale banken kwam er veel bezwaar op de lage grens. Begrijpelijk, hun klanten hebben in veel mindere mate behoefte aan afstortmogelijkheden. Deze banken suggereerden om het balanstotaal van een bank als leidraad te zien. Ik heb hier zelf ook mee geworsteld. Een laag balanstotaal betekent namelijk niet altijd dat de bank niet in staat is om afstorten aan te bieden.

• Waarom is gekozen voor een grens op basis van het aantal betaalrekeninghouders en niet op basis van het balanstotaal?
• En hoe kijkt de minister aan tegen een gecombineerde drempel, van zowel het balanstotaal als het aantal rekeninghouders?
• Zeker de nieuwe, digitale banken zijn vaak innovatief. Hoe wordt voorkomen dat innovatie tegengewerkt wordt?
• Kleinere banken die nu wel boven de drempel van 500.000 betaalrekeninghouders uitkomen, moeten afstorten mogelijk maken. Ziet de minister mogelijkheden om hier op een efficiënte manier vorm aan te geven Bijvoorbeeld door aansluiting op systemen van andere banken?

De SGP is groot voorstander van ruime afstortmogelijkheden. Dat is essentieel voor een goed werkend geldsysteem en is voor veel mensen noodzakelijk. Mijn bijdrage vandaag laat dat ook duidelijk merken. Tegelijk kiezen sommige mensen bewust voor een bepaalde bank zonder afstortmogelijkheden, om welke reden dan ook. Te rigoureuze verplichtingen voor die specifieke banken doen niet altijd recht aan de situatie.

Eisen aan geldautomaten
Het voorliggende wetsvoorstel biedt ook een grondslag voor nadere eisen voor de chartale basisinfrastructuur. Denk aan de bereikbaarheid of beschikbaarheid van geldautomaten. De uitwerking daarvan volgt in een AMvB.

• Wanneer komt deze naar de Kamer?

De inhoud daarvan is namelijk van groot belang. Een goed werkende infrastructuur voor contant geld is van wezenlijk belang voor het borgen van de toegankelijkheid van het contant geld. De SGP ziet graag dat de bereikbaarheid verbeterd wordt. Particulieren, maar ook ondernemers moeten steeds langer rijden om geld op te nemen of te storten. Zeker in landelijk gebied.

• Kan de minister aangeven wat de inhoud van de AMvB wordt?
• Welke regels gaat hij stellen?

Er worden normen gesteld aan de chartale infrastructuur. Maar normen worden helaas niet altijd gehaald. Hoe wordt daarop toegezien en wat gebeurt er als banken de normen niet halen? Ik overweeg een motie op dit punt.

Slot
Ik hoop dat dit wetsvoorstel ervoor zorgt dat het gebruik van contant geld niet verder ontmoedigd wordt. Dat het gewoon kan blijven functioneren als een wettig betaalmiddel. De tijd zal dat leren. In dat licht ben ik ook blij met de toezegging van de minister, mede naar aanleiding van onze vragen, in het Verslag dat er een evaluatiebepaling aan de wet toegevoegd wordt.